نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، ٣٥ هه‌مین خولی كۆبوونه‌وه‌كانی شوورای مافه‌كانی مرۆڤ، ژنێڤ، له‌ سه‌ر پرسی زیندانیانی سیاسی و كۆڵبه‌رانی كورد

نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، ٣٥ هه‌مین خولی كۆبوونه‌وه‌كانی شوورای مافه‌كانی مرۆڤ، ژنێڤ، له‌ سه‌ر پرسی زیندانیانی سیاسی و كۆڵبه‌رانی كورد

وتاری كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی كوردستانی ئێران ژنێڤ له ٣٥ هه‌مین خولی كۆبوونه‌وه‌كانی شوورای مافه‌كانی مرۆڤ، ژنێڤ، له‌ سه‌ر پرسی زیندانیانی سیاسی و كۆڵبه‌رانی كورد
به‌رێز سه‌رۆك،
كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی كوردستانی ئێران ژنێڤ سرنجی شوورای مافی مرۆڤی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه كان‌ ڕاده‌كێشێ بۆ‌‌ سه‌ر پرسی زیندانیانی سیاسی و كوشتنی ناڕه‌وای كۆڵبه‌رانی كورد له‌‌ سایه‌ی ده‌سڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێران‌.

ئێمه ئه‌وپه‌ڕی ‌ نیگرانی قووڵی خۆمان دژی زیادبوونی كاره‌ساتهێنه‌ری گرتنی نا ڕه‌و‌ای هاوڵاتیانی كورد و كوشتنی كوێرانه‌ی كۆڵبه‌رانی كورد له‌ لایه‌ن كۆماری ئیسلامی ئێران ڕاده‌گه‌یه‌نین. به‌ پێی ڕاپۆرتی ڕاپۆرتێری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بۆ ئێران، زیندانیانی سیاسی كورد نیوه‌ی كۆی زیندانیانی ئێران پێكدێنن و له‌ سه‌ره‌تای ساڵی ٢٠١٧ تاكوو ئێستا، زیاتر له‌ 269 هاوڵاتی كورد به‌ندكراون و به‌ شێكی زۆر له‌م كه‌سانه‌ به‌ تاوانی هه‌ڵواسراوی پرۆپاگه‌نده‌ دژی ده‌وڵه‌ت و محاربه‌ واته ‌دژا یه‌تی كردنی خودا به‌ زیندانی درێژخایه‌ن و ئیعدام سزا دراون.

حوكم و زیندانی كردنی نادادپه‌روه‌رانه‌ی به‌ڕێزان محه‌ممه‌د نه‌زه‌ری و عوسمان موسته‌فاپووڕ بۆ زیاتر له‌ 25 ‌ ساڵ به‌ تاوانی ئه‌ندامه‌تی له‌ پارتێكی سیاسی كورد، نیشانه‌ی بێڕێزی ته‌واوی كۆماری ئیسلامیه‌ بۆ په‌یماننامه‌ و جارنامه‌ی مافه‌كانی مرۆڤ و مافه‌كانی ئازادی به‌یانی و ڕێكخستن.
ده‌وڵه‌تی ڕووحانی له‌ هه‌ر دوو ده‌وره‌ی هه‌ڵبژاردنكانی سه‌رۆك كۆماری، به‌ڵێنی گۆڕینی ڕه‌وانگه‌ی ئه‌منیه‌تی له‌ سه‌ر كوردستان دابوو به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌، ڕێژه‌ی له‌ سێداره‌دان، كوشتنی كوێرانه‌ی كۆڵبه‌ران و سته‌م به‌ شێوه‌یه‌كی كاره‌ساتهێنه‌ر ڕوو له‌ هڵكشانه‌ و زیادی كردووه‌.
له‌ ساڵی 2016٦ و 5 مانگی سه‌ره‌تای ساڵی 2017، زیاتر له‌ 212 كۆڵبه‌ری كورد بوونه‌ته‌ قوربانی ده‌ستڕێژی و هێرش و گوله‌ی هێزه‌كانی سنووری كۆماری ئیسلامی به‌ هۆی كورد بوونیانه‌وه‌. به‌ پێی یاسا نێونه‌ته‌وه‌یه‌كان، كه‌مایه‌تیه‌كان مافی پاراستنیان هه‌یه‌ و ده‌بێ بپارێزرێن له‌ توند و تیژی و كۆمه‌ڵ كوژی و هه‌ر چه‌شنه‌ سته‌م.

له‌ كۆتاییدا، ئێمه‌ خوازیارین له‌ شوورای مفه‌كانی مرۆڤ و كۆمه‌ڵه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی كه‌ به‌ هۆی له‌ به‌رچاوگرنه‌گرتنی په‌یمانه‌ نێونه‌ته‌وه‌یه‌كان و پێشێلكرندی سیستتیماتیكی مافه‌كانی مرۆڤ له‌ لایه‌ن كۆماری ئیسلامی و هاوكاری نه‌كردنی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ ماوه‌ی 37 ساڵی ڕابردوودا، كۆمیسیۆنێكی لێكۆڵینه‌ بۆ ئێران پێكبهێنن.
ته‌یموور ئه‌لیاسی
كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی كوردستانی ئێران ژنێڤ
ژنێڤ، نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، ١٥ ژووئه‌نی ٢٠١٧

The KMMK-G’s report on insdiscriminate killings of Kurdish kulbaran (border couriers) by Iranian security services for the period of November 2013 to Febraury 2014

The KMMK-G’s report on insdiscriminate killings of Kurdish kulbaran (border couriers) by Iranian security services for the period of November 2013 to Febraury 2014.

The Kurdish citizens working as kulbar (border couriers) continue to be victim of Iranian security force’s indiscriminate killings, for engaging in smuggling such items as tea and tobacco because of inadequate employment opportunities and because of landmine contaminations of their lands. The Islamic Republic of Iran is part of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) and the indiscriminate killings of kulbaran (border couriers), constitute an obvious violation not only of Iran’s domestic laws but also of ISCESR in particular of Article 9 –Right to social security, Article 7 – Right to just and favourable conditions of work, Article 6 – Right to Work and Article 11 – Right to an adequate standard.

The Association for Human Rights in Kurdistan of Iran-Geneva (KMMK-G) wish to draw the attention of United Nations and human rights stakeholders that despite the UN Special rapporteur’s expression of concern about the situation of  Kulbaran in its October 2013 report to UN General Assembly, the indiscriminate killing of kulbaran continues in Iran.

The name of kulbaran victims of indiscriminate killings for the period of November 2013 to January 2014

1)Mr. Sahi TAMARZADEH, aged 18, from Farzian village in Soma Bradost region was shot dead by the security forces on 28th of October 2013.

2)Mr. Noordin ALIZADEH and Mr. Bihrooz ALIZADEH FROM from Urumya (West Azerbaijan) went under fire by security forces on 29th of October 2013. Mr. Noordin ALIZADEH died but Mr. Bihrooz ALIZADEH survived the bullet fire and only wounded. The survivant witnessed that they recieved no warrant from Iranian security services.

3)Mr. Karim ARABI son of Jader from Anbê village, Targawar region of Urumya was wounded in the border between Iran and Turkey on 31st of October 2013. According to him, 60 horses were shot dead during that raid of Iranian security forces.

4)Mr. Kameran KARIMI son of Mohammed Aziz, aged 26, from Norwoy village of Nawsood town (Kermanshah) province was wounded. Four horses were shot dead and their goods confiscated by security forces.

5) Mr. Barzan SALIMZADEH, aged 23, from Maidanan village, Sardasht town (West Azerbaijan province) was shot dead on 5th of November 2013. Another Kurdish citizen named Mr. Ako AHMADPOOR was wounded in the same attack.

6) On 11th of November 2013, a young Kurdish gril named Avîn Osman from Bane region who went for a picnic with his brother was shot dead by security services. The Iranian security services alleged that Ms. Avîn was holding smaggled goods.

7) Mr. Jalil Yunesi known as Himi, aged 29, from Ushtraw village from bane was shot dead in Boyan region by security services on 14th of November 2013.

8) Mr. Hamed SHAKERY from Sardasht region was shot dead inside his car by Iranian security forces on 17th of November 2013.

9) Mr. Nawroz HUSSEIN AWAYEE , aged 28, from Bardasoor village from TARGAWAR region, URUMYA, was shot dead in the border between Iran and Turkey on 23rd of November 2013.

10) Mr. Mohammad KARIM from Dublawa village in Mariwan was wound on 28th of November 2013 while he was gathering chesnuts.

11) Due to snow and the cold, two Kulbar : Mr. Farhang NAYEB, aged 17, and Mr. Yaser ANSARNAZHAD son of Sirahaddin, aged 22, from Khanegi village lsot their life. Two other Kulbar named Mr. Samad FATAHI son of Ahmad and Sharafat AZGHARZADEH son of Qassim were wounded by security forces.

12) Mr. Farzad AZGHARZADEH son of Talib, aged 30, from Bashmaghi village from Saqiz town, was shot dead in the Bane border region by security forces on 26th of November 2013. Four horses were also shot dead in this attack.

13) Mr. Yahya FAQIHI son of Kakabra and Ismail MOHAMMADI aged 24, two kurdish Kulbar from Salababajani (Kermanshah) wre found dead after falling from mountains after fleeing security forces.

14) Mr. Shahab ARABI son of Latif from Anby village in the Targawar region in URUMYA, sentenced to 6 month imprisonment and to a fine of 5 million Tomans. Another Kulbar named Mr. Karim ARABI who was wounded earlier was arrested.

15) on 12th of December 2013, Mr. Moeen RASHIDI son of Wazir and Mr. Kaywan MORADI were targeted by security forces on the road between Nawsood and Narwy while driving. Their car accidented, Mr. Moeen RASHIDI who was 24 years old, lost life and Mr. Kaywan MORADI who was 28 years old, was wounded.

16) On 9th of December 2013, the security force attacked  the car of Mr. Behzad YARI FROM Kermanhah who died from the shooting. His companion Mr. Muhsen MOHAMMADI was wounded. The fire attack took place at Nahawand village in Razani town from Hamadan province.

17) Mr. Ibrahim DEHQANI from Mamkhanzad village in Chakderan region of West Azerbaijan province went under fire of security forces and was wounded on 13th of December 2013. Three other  kulbar from Pirnahkh village in Soma and Bradost region were found dead due to snow fall.

18) Mr. Burhan ILKHANZADEH, aged 45, was wounded by security forces. Another Kulbar named Mr. Raouf RAZAI son of Tawfiq who was driving in direction of his village Kanibard, went under the security forces fire and was wounded. The security forces thought that he carried smaggled goods.

19) On 21st of December 2013, the security forces wounded a scheperd named Mr. Ali SADATI son of Ahmad, aged 34, from Alwatani village in Sardasht.

20) Mr. Ramyar IBRAHIMI son of Hussein,  aged 23, from Berjwy village in Alan Sardasht region went under security forces fire and was wounded on 31st of December 2013.

21) 1sr of January 2014, Mr. Kawa MUSTAFA, aged 23, from Saqez town was shot dead. Another Kulbar named Pourya ASSADI, aged 30, from Shaabad town was shot dead.

22) On 5th of January 2014, Mr. Saman KHEZRI known as Soory, aged 26, from was suspected as Kulbar and shot dead by security forces. His dead body was remorked by a security forces car and drawn for 2 kilometres.

23) On 7th of January 2014, the Iranian security forces entered the Sarbas village to investigate some houses. The security force has faced resistence from the villagers and as a result two persons named Mr. Hajir FATHI, aged 19 and Mr. Akbar HUSSEINI, aged 47, were wounded and a man named Mr.  Raza FATHI was arrested.

24) Mr. Nader Mamhussein son of Rahman from Tibat village in Alan Sardsht region was wounded by security forces on 15 January 2014.

25)On 18th of January 2014, the security forces have consifcated the goods of kulbaran in Soma Bradost region and have arrested some kulbars. One of the Kulbar name is Mr. Salam SAHRABI from Barizdi village in Bardost soma region.

26) On 1st of Febraury 2014, four Kulbar lost their life due to snow and cold, the names are : 1- Fakhir SHNODUKANE son of Ahmad from Gissan village. 2- Shaker SHNODUKANE son of Ahmad from Gissan village. 3- Adam GIRDIPOOR son of Mustafa from Shekh Mustafa village. 4- Khabat son of Mussa from Dizza village in Margawar (death region) region. The government has confiscated the corps of the kulbaran and ask 10 million Toman for returining back the bodies.

27) Mr. Soran from Alan Sardasht region was shot dead by security forces on 5th of Febraury 2014. Another Kulbar named Mr. Ahmad son of Jalal from Choman village was wounded.

28) Mr. Salahdin Brooki, aged 28, from “Nawru” village of Chalduran town was killed indiscriminately by Iranian security forces on 17 of Febraury, he is father of three childern.

Geneva, 20th of February 2014

Association for Human Rights in Kurdistan of Iran-Geneva (KMMK-G)

‌به‌ مناسبت 21ی فوریه‌ روز جهانی زبان مادری

‌به‌ مناسبت 21ی فوریه‌ روز جهانی زبان مادری

 زبان مادری یک حق ابتدایی و اساسی هر فرد در جامعه‌ می باشد که‌ حق دارد به‌ زبان مادری خود صحبت کند و درس بخواند. زبان از لحاظ اجتماعی وسیله‌ ارتباط میان افراد جامعه‌ و از لحاظ سیاسی هویت ملی ملتها و یکی از مشخصه‌های حائظ اهمیت هر ملتی است که‌ با آن تعریف و شناخته‌ می شود

حق آموزش به زبان مادری، در بسیاری از اسناد و معاهدات جهانی حقوق بشری مانند منشور زبان مادری، اعلامیه جهانی حقوق زبانی، بندهای ۳ و ۴ ماده­ ۴ اعلامیه حقوق اشخاص متعلق به اقلیتهای قومی، ملی، زبانی و مذهبی، ماده­ ۳۰ کنوانسیون حقوق کودک، ماده­ ۲۷ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی و… مورد تاکید قرار گرفته است.

آموزش به‌ زبان مادری به‌ کودک کمک می کند تا آسانتر و بهتر موضوع را بفهمد. مستقیم  فکر کند و سریعتر بر مشکلات فائق آید. تمرکز حواس بیشتری داشته‌ باشد. آموزش به‌ زبان مادری این احساس را به‌ کودک می دهد که‌ صاحب شخصیت خود می باشد، به‌ خود اطمینان بیشتری دارد. بخود افتخار می کند که‌ شخصیت مستقلی دارد. به‌ کودک فرصت می دهد تا پیشرفت بیشتری داشته‌ و، در یادگیری سریع زبانهای دیگر به‌ او کمک می کند.

در غیر این صورت کودک با زبانی غیر از زبان مادری روبرو است، کمترین آشنایی با آن ندارد.  وقت زیادی لازم دارد تا گوشش را آماده‌ی آشنایی با صداها کند، مغزش را برای پذیرش و زبان را برای تلفظ آماده‌ کند، و دستها را برای نوشتن تمرین دهد، با این همه‌ کوشش به‌ زحمت درس را می فهمد، تمرکز حواسش پراکنده‌ خواهد شد، وقت بیشتری برای فکرکردن و فهمیدن لازم دارد، باید کلمات و جملات را ترجمه‌ کند و جمله‌ بندی کند و به‌ زبان بیاورد. در صورت نفهمیدن احساس حقارت می کند، اکثر اوقات مردد است. کودکی که‌ به‌ زبان مادری مسلط نباشد، در زبان دیگری پیشرفت چشمگیری نخواهد داشت.

دولت ایران از طرق مختلف سیاست آسیمیلاسیون ملیتهای را دنبال و سعی در سرکوب و حذف زبان مادری ملیتهای دیگر ایران کرده‌است. از جمله‌:  ممنوع کردن آموزش به‌ زبان مادری در مدارس. ممنوع کردن صحبت به‌ زبان محلی در ادارات دولتی، محدودیت و حذف آن در کار روزانه‌ی  مردم در خیابانها، وارد کردن واژه‌های زبان غالب در زبان محلی، حذف روزنامه‌ها به‌ زبان مادری، محدودکردن رادیو و تلویزیون به‌ زبان مادری با گویشی پر از لغات غیر محلی، ممنوع کردن صحبت به‌ زبان مادری در مدارس، توهین و تحقیر زبانی مادری اقلیتها، افشاندن تخم ناباوری در ذهن مردم که‌ زبان محلی جوابگوی آینده‌ی شغلی آنها نیست، وارد کردن فرهنگ مذهبی در سیستم آموزش و، همچنین اختصاص دادن برنامه‌های صدا و سیما به‌ زبان فارسی، حذف بیشتر برنامه‌های محلی در استانها، ساختن برنامه‌های کودکان به‌ زبان فارسی، از جمله‌ سیاستهایی است در راستای محدود، ضعیف کردن و نهایتا حذف زبانهای محلی از میدان رقابت با زبان فارسی. این سیاستها برنامه‌ریزی  شده‌ در جهت زبان کشی و در نهایت ترور فرهنگی ملیتها است.

برای اینکه‌ زبان مادری را از خطر نابودی برهانیم  راههای زیادی وجود دارند که‌، یکی از مؤثرترین آنها حرف زدن افراد جامعه‌ با زبان محلی خود است. بجای اصطلاحات بیگانه‌ به‌ زبان مادری از اصطلاحات محلی استفاده‌ کند. شعرا به‌ زبان مادری شعر بسرایند، مخصوصا برای کودکان. نویسندگان داستان بنویسند، هنرمندان برای کودکان سرود بسرایند و به‌ زبان مادری علاقمندشان کنند. انجمنهای فرهنگی و زبانی تشکیل شود. کلاسهای خصوصی تأسیس گردد و ثروتمندان محلی به‌ نهادهای فرهنگی کمک مالی کنند. اگر دولت مرکزی مانع از این فعالیتها شد، در خانه‌ها، کلاس خانوادگی تشکیل بدهند، به‌ این شیوه‌ از تهاجم و تسلط زبان حاکم کاسته‌ می شود. زمینه‌ برای یک انقلاب فرهنگی و زبان مادری آماده‌ می شود. وقتی ملتی به‌ زبان خود علاقه‌ نشان دهد و از برنامه‌های سرکوبگرانه‌ی دولت مرکزی حمایت نکند، آنها ناچار به‌ عقب نشینی خواهند شد. مجبور می شوند مذاکره‌ کنند و امتیاز بدهند.

توصیەها

انجمن های فرهنگی از طریق محافل بین‌المللی کە از زبان اقلیتها دفاع می کنند، متحدانە برای تحقق این توصیەها بکوشند.

–          دولت مرکزی آموزش به‌ زبان مادری در مدارس را در قانون اساسی به‌ رسمیت شناخته‌ و اجرا کند

–          محدویت ها و موانع را بر سر راه‌ رسانه‌های محلی به‌ زبان مادری بردارد و به‌ آنها اجازه‌ دهد آزادانه‌ کار کنند.

–          اجازه‌ی تشکیل و آزادی کار به‌ انجمنهای فرهنگی داده‌ شود.

–          رادیو و تلوزیونهای استانی با زبان محلی اداره‌ شوند و در راستای شکوفایی فرهنگی تشویق شوند.

–          اجازه‌ برگزاری کلاسهای خصوصی برای آموزش به‌ زبان مادری داده‌ شود و از آن حمای کند.

جمعیت حقوق بشر در کردستان ایران – ژنو

به‌ بۆنه‌ی 21ی فێڤریه‌ رۆژی جیهانی زمانی دایکی

 به‌ بۆنه‌ی 21ی فێڤریه‌ رۆژی جیهانی زمانی دایکی

زمانی  دایکی یه‌کێ له‌ سه‌ره‌کیترین مافه‌کانی هه‌ر تاکێکی کۆمه‌ڵگایه‌ که‌، مافی هه‌یه‌ به‌ زمانی  سکماکی خۆی قسه‌ بکا و، بخوێنێ. زمان له‌ روانگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ ئامرازی پێوه‌ندی نێوان تاکه‌کانی کۆمه‌ڵه‌. له‌ بواری سیاسیدا ناسنامەی‌ نه‌ته‌وه‌یی و یه‌کێ له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌که‌ که‌ پێی ده‌ناسرێته‌وه‌

مافی خوێندن به‌ زمانی دایکی له‌ زۆر به‌ڵگه‌ی نێونه‌ته‌وه‌ییدا هاتووه‌.  له‌وانه‌، بڵاکراوه‌ی  زمانی دایک، راگه‌یێندراوی جیهانی مافی زمان، خاڵه‌کانی 3 و 4 راگه‌یێندراوی که‌سانی سه‌ر به‌ که‌مایه‌تییه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کان، گه‌لان، که‌مایه‌تییه‌ زمانی و مه‌زهه‌بییه‌کان، ماده‌ی 30ی کونڤانسیونی مافی منداڵ، ماده‌ی 27 رێکه‌وتنامه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی مافه‌ سیاسی و مه‌ده‌نییه‌کان.

خوێندن به‌ زمانی سکماکی یارمه‌تی منداڵ ده‌کا تا ئاسانتر وانه‌کان تێ بگا و راسته‌وخۆ بیر بکاته‌وه‌. خێراتر به‌ سه‌ر کۆسپه‌کاندا زال بێ، منداڵ هه‌ست به‌ که‌سایه‌تی خۆی ده‌کا و متمانه‌ی زیاتری به‌ خۆی هه‌یه‌. شانازی به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌کا که‌ که‌سایه‌تییه‌کی سه‌ربه‌خۆی هه‌یه‌، ده‌رفه‌ت به‌ منداڵ ده‌دا تا زیاتر گه‌شه‌ بکا و خێراتر فێری زمانی دیکه‌ بێ.

به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر منداڵ به‌ زمانی سکماکی نه‌خوێنێ، له‌گه‌ڵ زمانێکی دیکه‌دا روو به‌ ڕوویه‌ که‌ هیچ ئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵدا نییه‌، کاتی زیاتری ده‌وێ تا گوێی ئاشنای ده‌نگەکان بێ، مێشکی بۆ وه‌رگرتن و زمانی بۆ بێژه‌کردن ئاماده‌ بکا، ده‌سته‌کانی بۆ نووسین رابێنێ. سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌موو کۆششه‌ تێگه‌یشتن له‌ وانه‌کان بۆی دژوار ده‌بێ، بیری پرش و بڵاوه‌ و کاتی زۆری بۆ بیرکردنه‌وه‌ و تێگه‌یشتن پێویسته‌. ده‌بێ وشه‌کان وه‌رگێڕێ و رسته‌کان دروست بکا. له‌ کاتی تێ نه‌گه‌یشتن هه‌ست به‌ بێ مایه‌ بوون پووچی خۆی ده‌کا، زۆربه‌ی کات دوو دڵه‌، منداڵێ که‌ به‌ سه‌ر زمانی دایکیی خۆیدا زاڵ نه‌بێ، له‌ فێر بوونی زمانێکی دیکه‌ پێشڕه‌فتی زۆری نابێ.

ده‌وڵه‌تی ئێران له‌ رێگای جۆراوجۆره‌وه‌ سیاسه‌تی ئاسیمیلاسیون و سه‌رکوت و له‌ ناو بردنی زمانی دژی نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ی ئێرانی ره‌چاو کردووه‌. له‌وانه‌ قه‌ده‌غه‌کردنی خوێندن به‌ زمانی سکماکی له‌ قوتابخانه‌کاندا، قەدەغەکردنی قسه‌ کردن به‌ زمانه‌ ناوچه‌ییه‌کان له‌ ئیداره‌ ده‌وڵه‌تییه‌کادا. به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ی له‌ کاری رۆژانه‌ی خه‌ڵکدا، به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ی به‌رنامه‌کانی رادیو و ته‌له‌فزیون به‌ زمانی گه‌لانی دیکه‌ و تێکه‌ڵ کردنی به‌ وشه‌ی زمانی حاکم، قه‌ده‌غه‌کردنی قسه‌کردن له‌ قوتابخانه‌کان به‌ زمانی سکماکی، سووکایه‌تی به‌ زمانی گه‌لانی دیکه‌ و پڕوپاگه‌نده‌ دژی زمانی دایک که‌ وه‌ڵامده‌ری داهاتووی پێشه‌ییان نییه‌. هێنانی په‌روه‌رده‌ی ئایینی له‌ باتی په‌روه‌رده‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌ قوتابخانه‌کان، ته‌رخان کردنی به‌رنامه‌کانی ده‌نگ و ره‌نگی کۆماری ئیسلامی بۆ زمانی فارسی، به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ و هه‌ڵگرتنی به‌رنامه‌ی ئوستانه‌کان به‌ زمانی محلی. دروست کردنی هه‌موو به‌رنامه‌کانی مندالان به‌ زمانی فارسی بۆ ئه‌وه‌ی منداڵان هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ به‌ زمانی فارسی خوو بگرن. ئه‌مانه‌ ئه‌و سیاسه‌تانه‌ن که‌ به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ و لاواز کردن و له‌ ناو نابردنی زمانی دایکی گه‌لان، بۆ وه‌رده‌رنانیان له‌ مه‌یدانی رکه‌به‌رایه‌تی زمانی فارسی له‌ پێش گیراون.

بۆ ئه‌وه‌ی زمانی دایکی له‌ مه‌ترسی له‌ ناوچون رزگار بکه‌ین، رێگه‌ی جۆراوجۆر هه‌یه‌ که‌ یه‌کێ له‌ کاریگه‌رترینیان قسه‌کردنی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگا به‌ زمانی خۆیانه‌. له‌ باتی وشه‌ی فارسی و بێگانه‌ هه‌وڵ بده‌ن وشه‌ی ناوچه‌یی پوخت و پاراو به‌ کار بێنن. شاعیره‌کان به‌ زمانی دایکی شێعر بۆ منداڵان بنووسن و هه‌ستی خۆیان ده‌ربڕن. نووسه‌ران له‌ باتی فارسی چیرۆک و شانۆ و هتد به‌ زمانی خۆیان بنووسن. هونه‌رمه‌ندان به‌ کوردی گۆرانی بێژن و بۆ مندالان سروودی کوردی و به‌رنامه‌ی کوردی دروست بکه‌ن. کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌ی فه‌رهه‌نگی بۆ گه‌شه‌ پێدان به‌ فه‌رهه‌نگی ناوچه‌یی دابمه‌زڕێنن. پۆلی تایبه‌ت به‌ فێربوونی زمان بکه‌نه‌وه‌ و ده‌وڵه‌مه‌نه‌کان پشتگیری و یارمه‌تییان بکه‌ن،  ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت پێشی به‌م کارانه‌ گرت، هه‌ر که‌س له‌ ماڵی خۆیه‌وه‌ خوێندن و نووسین فێری ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌که‌ی بکا. به‌م شێوه‌یه‌ پێش به‌ هێرشی زمانی حاکم ده‌گیرێ و له‌ رادەی زاڵ بوونی به‌ سه‌ر زمانی دایکیدا که‌م ده‌بێته‌وه‌.

کاتێ گه‌لێک ویستی خۆی بۆ فێربوون و پاراستنی زمانی دایکی نیشان بدا و به‌رگری لێ بکا، رێ بۆ شۆڕشێکی فه‌رهه‌نگی و گه‌شه‌ی زمان له‌ ناوچه‌که‌دا خۆش ده‌بێ. کاتێ گه‌لێک پێشوازی له‌ به‌رنامه‌ سه‌رکوتکەره‌کانی حاکم نه‌کا، ئه‌وانیش ناچار پاشه‌کشه‌ ده‌که‌ن.

کۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤ ئه‌م راسپاردانەی خواره‌وه‌  پێشنیار ده‌کا.

–          ئه‌نجومه‌نه‌ فه‌رهه‌نگییه‌کان له‌ رێگه‌ی کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌ نیونه‌ته‌وه‌ییه‌کانەوە که‌ به‌رگری له‌ زمانی که‌مایه‌تییه‌کان ده‌که‌ن بۆ ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌ یه‌کگرتووانه‌ هه‌وڵ بده‌ن.

–          خویندن به‌ زمانی دایکی له‌ قوتابخانه‌کان له‌ قانوونی بنه‌ره‌تی ئێراندا به‌ ره‌سمی دانی پێدا بنرێ و جێبه‌جێ بکرێ

–          به‌رته‌سک کردنه‌وه‌ و کۆسپه‌کانی سه‌ر رێی  میدیا  ناوچه‌ییه‌کان ( رۆژنامه‌ سایت، رادیو و ته‌له‌فزیون) به‌ زمانی دایکی هه‌ڵ بگیرێ و ئیجازه‌یان پێ بدرێ ئازادانه‌ کاری خۆیان بکه‌ن

–          ئیجازه‌ی پێکهێنان و ئازادی کار به‌ ناوه‌نده‌ فه‌رهه‌نگییه‌کان بدرێ.

–          رادیو و ته‌له‌فزیونه‌ ناوچه‌ییه‌کان له‌ ئوستانه‌کان به‌ زمانی دانیشتوانی به‌ڕێوه‌ بچن و هه‌وڵ بۆ گه‌شه‌ سه‌ندنی فه‌رهه‌نگی دانیشتوانی بده‌ن.

–         ئیجازه‌ی دامه‌زراندنی پۆلی فێربوونی به‌ زمانی دایکی له‌ به‌شی تایبه‌ت بدرێ و ده‌وڵه‌ت پشتگیری لێ بکا.

کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران-ژنێڤ

© Association pour les Droits Humains au Kurdistan d'Iran-Genève (KMMK-G) - Admin -